Sociedad Ecuatorial de Quito, upon the equatorial line north of Quito, República del Ecuador (latitude 0°)
tera' DIS 1884 October, WashingtonDaq ghompu'bogh meridianmey bopbogh qo' qep wuq: longitude meridian taghlu'meH, Greenwich transit instrument veghbogh meridian wIvlu' 'e' chup. October 22 lajlu'bogh ta QavDaq ghoghmeyvam qonlu': cha'maH cha' ghoghmey luQochbe'; wa' ghoghmey Qoch. ghoghmeychaj lo'Qo' France Brazil je. yejHaDvam vuD lutlhobbe'. bepmeH ghItlhvam wImuchbe'; lughmoHmeH wImuch.
meridian cherlu'meH rom 'ut, 'ach equator 'oH ngoD'e' 'e' wImaq. equator cher tera' 'umbogh; equator SamlaH Sep Hoch bejwI' Hoch. meridian cher rom, 'ej ghoghmey lo'lu'chugh rom chavlaHlu' 'e' DaH 'angpu' qep. tera' DIS 1884 April December je joj qaSbogh waHmey wIDel. M. König tuning fork Segh, Mr. Edison tinfoil phonograph Segh, cha' ghogh HablI' HevwI' je lulo'lu'; equator parallelDaq Quito meridianDaq je luluplu'. parallelDaq, wejmaH chorgh league chuq ghoSlu'DI', pitch, timbre, articulation je choH tu'be'lu'. meridianDaq, loS league qoDDaq choH tu'lu', 'ej league HochDaq ghIq ghur choH. vaj longitude choHmo' wab choHbe', latitude choHmo' wab choH, 'ej QoQ juvmeH mung 'oHlaHbogh tera' tlhegh'e' neH 'oH yejHaDvam ghommeH tlhegh'e' 'e' wIwuq.
1. I. bI'reS
meridian wa'DIch qo' jaj je chermeH qep rItpu' United States Qang. tera' DIS 1884 October 1 November 1 je joj WashingtonDaq ghom qep. jeS cha'maH vagh Sep 'oSwI'pu'. cha'DIch wuqta'ghachDajvaD October 13 ghoghmey lo'pu' qep, 'ej October 22 lajlu'bogh ta QavDaq wuqta'ghachvam qonlu': qummey 'oSlu'boghvaD chutvam chup: longitude meridian taghlu'meH, Greenwich Hov bejmeH qach transit instrument botlh veghbogh meridian wIvlu'. ta QavDaq ghoghmeyvam qonlu': cha'maH cha' ghoghmey luQochbe', wa' ghoghmey Qoch; Qoch San Domingo 'oSwI'pu', 'ej ghoghmeychaj lo'Qo' France Brazil je 'oSwI'pu'.
yejHaDvamvaD ghu' QIjlaH QIn lupoSmoHbogh mIwmey; mIwmeyvetlh veHmey qoDDaq, qImtaHvIS yejHaD, qep ta chov. January Hogh wejDIch Quito SIch ta ghItlhlu'pu'bogh; Panama Guayaquil je veghpu'. Duj DevwI'pu', Hovtejpu', lupwI' mIr poH tetlh chenmoHwI'pu' jevaD lI' nab 'e' wIQochbe'. qep qelbe'pu'bogh Doch wIqel; Dochvam qelpu'law' pagh 'oSwI': QoQ wab chenqa'moHlu'DI' 'ej Qoylu'DI', potlh'a' meridian wa'DIch wIv?
potlhbe' 'e' wIHar. potlhbe'meH meqmo' ghojlaHlu', 'ej tera' tlhegh neH wIvlu'meH vuD poQbe'bogh tlhegh 'ang meqvetlh 'e' wIHar je.
2. II. longitude Dotlh
equator wIvbe'lu'. tera' 'ummeH cha' polevo' chuq nIb ghajbogh great circle 'oH, 'ej qum QaH poQbe'taHvIS, equator cher tera' 'umbogh. Greenwich, Paris, Washington joq pong Qoybe'pu'bogh bejwI' tu'lu'chugh, 'ej plumb line chal Huv je neH ghajchugh, Hovmeymo' equator SamlaH; bejwI' Hoch SammeH tlhegh nIb Sam. equinox jajmey tlheghvamDaq zenithDaq 'oH jul'e', 'ej DIS poH Hoch tlheghvamDaq nIb pem ram je nI'taHghach. great circle 'oHbogh parallel'e' neH 'oH.
ngochvam ghaj pagh meridian. cha' pole veghbogh great circle 'oH meridian Hoch'e', 'ej meridian HochvaD nIbchu' latlh meridian Hoch. jaj Hoch, axisDajDaq wa'logh 'um tera'; julvaD meridian Hoch 'ang, wa' meridian 'angDI' latlh 'ang ghIq, 'ej pagh maS. vaj meridian wa'DIch 'oHmeH wa' wIvlu' 'e' cher rom. tejpu' qo' ghojmoHmeH, ghopmey pepchugh nuvpu', rom chavlaHlu' 'e' DaH tobpu' qep.
ngoch nIb tob magnetical needle. tera' DIS 1839 General Theory of Terrestrial MagnetismDajDaq, ngoDvam 'angpu' Gauss ghojpu'bogh: tlhoS needle vIHmoHbogh HoS Hoch mung 'oH tera' qoD'e', 'ej magnet pat rur HoS pat naQ Segh; tera' 'ummeH axis magnet axis je jojDaq wa'maH cha' degrees rurbogh angle tu'lu'. longitude choHlu'DI' needle declination choH, 'ach tera' DIS 1692 'angpu' Dr. Halley: DIS Hoch westDaq QIt vIHtaH variation pat naQ. DIS veb Qochbe'ghachDaj qon yejHaDvam. meridianmey veghbogh pat'e' wa' meridianvaD rarmoHlaHbe'lu'. magnetical potlh ghajbogh meridian Sam neHchugh qep, DIS poH Hoch meridian vIHmoHnIS.
3. III. parallel meridian jeDaq waHmey
Dochvam waHmeH, Paris M. Rudolph König tuning fork Seghmey Suq yejHaD: lup Hoch 256, 384, 512 je naQbogh vibrations ghaj. Mr. Edison phonograph Segh Suq je, tinfoil mouthpiece je ghajbogh Segh'e'; Mr. Bell ghogh HablI' HevwI' Segh cha' Suq je. articulation pImghach chovmeH, Qum tlhegh tIqbe' lo'lu'meH HevwI'mey rarlu'. equatorDaq yejHaD yaHDaq 256 vibrations ghajbogh reference fork poltaHlu', waHmey Hoch qaStaHvIS.
waHmey wa'DIchvaD, equator parallelDaq eastDaq westDaq je janmey luluplu'; mulemey lulo' 'ej yIt nuvpu'. yaHvo' wejmaH chorgh league 'oH Hopqu'ghach 'aqroS'e'. mevmeH Daq HochDaq, travelling fork companion fork je chovlu': yaHDaq reference fork lo'taHvIS cha'DIch fork tune-moHlu'pu', 'ej tunbogh qoD ghajbogh ngaSwI'Daq luluptaH. parallel yaH HochDaq, cha' fork joj beats QoylaHbe'lu', wa'maH tup qImtaHvIS bejwI'pu' je. yaHDaq phonographDaq QoQ bomHom qonlu'pu'; mevmeH Daq HochDaq bomHom chenqa'moHlu', 'ej choHbe' 'e' maq bejwI' Hoch. ghogh HablI' HevwI'mey lo'lu'taHvIS Cervantes ghItlh 'ay' jatlhlu', ghogh lo'lu' 'ej nomghach choHbe'; pagh wa' syllable chIl pat.
waHmey cha'DIchvaD, Quito meridianDaq southDaq janmey nIb luluplu', Riobamba luchol. yaHvo' loS league qoDDaq, travelling fork companion fork je joj rut beat tu' 'e' lumaqchoH bejwI'pu'; puS tupmey muq beatmey joj poH. RiobambaDaq, wa' degree loSmaH angular minutes je south latitudeDaq, beat wa' toglu', wa'vatlh loSmaH lup Hoch. phonograph bomHom chenqa'moHlu'DI' lang wab 'e' maq wej bejwI'pu' cha'; vuDDaj nobQo' wejDIch. ghItlh 'ay'Daq, loS mu' consonant Qav chIl ghogh HablI' HevwI'mey.
yejHaD qel: waHmey cha'DIch beats chenmoH'a' fork Hat, bejwI'pu' Doy'ghach, Riobamba plateauDaq Salghach joq? ngachvam lon yejHaD. wa'DIch lon, wa' rep, QIbDaq tay'taHvIS cha' fork ratlhpa', cha' fork chovbe'lu'mo'. cha'DIch lon, wa'maH tup Hoch bejwI'pu' tamlu'mo'. wejDIch lon, waHmey wa'DIchDaq, 'op DaqmeyDaq Salghach law' law' waHmey cha'DIch Salghach law' puS. latitude choHlu'DI' neH beats nargh.
4. IV. Paris ghogh HablI' QoQ muchmey
qImqu'taHvIS yejHaD, ngoDvam tu': tera' DIS 1881 ParisDaq International Exhibition of Electricity cherlu'DI', Opéra muchmey ngeH M. Clément Ader. ghogh HablI' baS SIrgh lo'; Palais de l'Industrie QoymeH pa'meyDaq muchmey SIchmoH. qogh HochDaq HevwI' pIm lanbogh SuchwI'pu' maq: stageDaq vIH bomwI'pu' 'e' luQoylaw'; vIHlaw'ghachvam lumerqu'.
Delbogh tamey Honbe' yejHaD. Dochmeyvam neH tu': ParisDaq loSmaH chorgh degrees vaghmaH angular minutes je north latitude tu'lu'; vaj tlhegh HopDaq muchmey ngeHlu', tlheghvetlhDaq 'ay' vorgh wanI'mey Dellu'bogh ngab. QoywI'pu'vaD vIHlaw'ghachvetlh 'ay' chenmoHpu' latitude'e' vIHbogh, HevwI'meyDaq vumtaHvIS, 'e' DuH. equatorDaq much ngeHlu'bogh nIb HevmeH 'eb maS yejHaD; pa' vIHbe'chu'taH bomwI'pu' 'e' Har.
5. V. wuqta'ghachmey qelbogh poj
France 'oSwI'pu' van yejHaD 'ej vanvam qon. qaStaHvIS mIwmey Hoch, neutral meridian luqap France 'oSwI'pu': Sep Dun veghbe'bogh 'ej Sep DunvaD QaQghach nobbe'bogh meridian'e' luneH. ngoch Qochbe'chu' yejHaD, lo'meH mIw neH Qoch. neutral 'oHlaHbe' meridian: puH 'op vegh meridian Hoch, 'ej ghoghmey 'opmo' wIvlu'pu'. Sep law' puHmey vegh equator neH, 'ej equator wIvpu' pagh Sepvetlh.
wuqta'ghach SochDIchDaq tulghach tu' yejHaD: angular space poH je wavmeH, decimal pat SachmoHlaHlu' 'e' tul luja'. yaH latitudeDaj DelmeH decimal pat, pagh lo'lu' 'ej yapchu' pat lo'vam 'e' tu' yejHaD; latlh reform poQbe'.
qo' jaj qelmeH, Greenwich mean midnightDaq jaj tagh 'e' chup qep. yejHaD maq: tera' HochvaD jaj taghlu'meH, poH bejlaHbogh tera' Hoch neH wIvlu'nIS. qummeyvaD ngoDvam qelmeH chup: spring equinoxDaq equator veghDI' jul poH wIvlu'. poHvetlh ghaj pagh Hov bejmeH qach. yejHaDvam cherlu'pu'DI', tameyDaj muchmeH poHvetlh wIvchoH yejHaD, 'ej wIvtaH.
6. VI. ghItlh wuqta'ghachmey je
vaj wuq yejHaD, 'ej qummey WashingtonDaq 'oSlu'bogh vanmeH, ngoDmeyvam much:
wa'DIch, longitude choHmo' wab choHbe'; wa' meridianDaq QoQ wab chenmoHlu'chugh, latitude nIb ghajbogh latlh meridian HochDaq QoQ wab chenmoHlu'bogh nIb 'oH; 'ej meridian wa'DIch 'oHmeH Greenwich, Paris, latlh meridian joq wIvlu' 'e' qel Duj DevwI'pu', 'ach QoQvaD potlhbe'.
cha'DIch, latitude choHmo' wab choH; latitude choHmo' fork pitch, phonograph ghogh, ghogh HablI' articulation je choH, Hoch; 'ej QoQ wabmey pImghach chovmeH jan Hoch, QoQ wab chenqa'moHmeH jan Hoch je tune-moHlu'nIS 'ej certification noblu'nIS, 'ej chavta'ghachmeyvam latitude Delbogh mu'mey noblu'nIS.
wejDIch, qo' chutmeymo' cherlu'pu'bogh tera' tlhegh'e' neH 'oH equator'e'; rommo' cherlu'be'pu'; QoQ wab juvmeH mung lugh neH 'oH.
qo'vaD meridian wa'DIch nobpu' qep. Qochbe' yejHaD; meridian 'oHchu'bogh Doch'e' yajlu' neH neH. meridian 'oH tlhegh'e' luchenmoHmeH rom luchavbogh nuvpu'. tera'vaD tlhegh chenmoH tera'. tlheghvetlh 'oH equator'e'.
7. digital De' mojmoHghach qelbogh ghItlh choHwI' QIjmeH mu'mey (2026)
Sociedad Ecuatorial de Quito Actas paqmey rarlu'pu'boghDaq ghItlhvam pollu'. yejHaDvetlh 'oH yabDaj mung'e' 'e' Har Equatorial Audio. tera' DIS 2026 ghItlhvam digitise-moH Equatorial Audio Qul 'ay', 'ej Spanishvo' mugh. pongmey ghItlhmeH mIw cher ghItlh wa'DIch. waHmey chavta'ghachmey ta'lu'pu'bogh nIb muchlu'; DaHjaj janmey lo'taHvIS waHmey ta'qa'be'lu'pu'.
ghItlhvam qelmeH potlh cha' wanI' qaSpu'bogh ghIq. WashingtonDaq ghoghmeyDaj lo'Qo'pu' France; tera' DIS 1911 March 9 chut qaSpa', France chut poH Greenwich poH je nIbmoHbe'pu' France. nIbmoHDI', Greenwich pong lo'be': France chut poH 'oH Paris mean time'e', Hut tup cha'maH wa' lup je mI'vamvo' nge'lu'DI'. longitudevaD meridian wa'DIch wIv qelbe' chut 'e' maq chut. ghItlh qech potlhqu' tob formula 'e' Qub Qul 'ay'. meridian chermeH SutlhlaHlu'; meridian'e' meridianvaD SutlhlaH je. equator chermeH SutlhlaHbe'lu'.
cha'DIch 'oH DaHjaj geomagnetic field yajmeH Sov'e'. yejHaD taDaq ghItlhpu'bogh westward drift toblu'pu', 'ej yejHaD tu'pu'bogh ngoDvam toblu'pu' je: fieldvaD relation choHbe'bogh ghaj pagh meridian. QoymeH pa' SIchmeH longitude, Daqvetlh field lo'; longitude choHlu'DI' field declination inclination intensity je Hoch choH; Hoch wej choHmeyvamvaD DaHjaj Equatorial Audio installation mIwmey lISlu'pu' rIntaH. DIS taghmeH spring equinox maS yejHaD; Journal of Equatorial Audio Science muchmeH 'ISjaHDaq maSghachvam pollu'.